عوامل انحراف از عدالت چیست ؟

 عدل در لغت به معنی استقامت و در اصطلاح شرعی عبارت است از استقامت بر طریق حق به وسیله دوری از آن چه که در دین از آن نهی شده است‌. در اصطلاح فقه که عدالت خواهی ترازوموضوع برخی از احکام مانند شهادت و امامت جماعت می‌باشد، عدالت عبارت است از ملکه‌ای نفسانی که سبب ملازمت شخص با تقوا می‌شود و موجب می‌گردد شخص مکلّف بر واجبات قیام کند و از انجام گناهان کبیره و اصرار بر گناهان صغیره‌، دوری نماید. نیز همین ملکه او را به لزوم پیروی از اخلاق حسنه وادار سازد. به طور خلاصه‌، عادل کسی است که دارای ملکه انجام کارهای خوب و دوری از کارهای بد باشد.(معارف و معاریف‌، مصطفی حسینی دشتی‌، ج 7، ص 290، انتشارات مفید، تهران‌.) 2. عدالت بر دو قسم است‌: فردی و اجتماعی‌. عدالت فردی عبارت است از این که شخص خود را در قید و بند دستورات شریعت نگه دارد و به اخلاق اسلامی‌، پای‌بند کند. عدالت اجتماعی نیز بدین معنی‌َ است که نسبت به دیگران به انصاف عمل کند و درباره کسی ستم روا ندارد. این ویژگی بیشتر به زمامداران و سردمداران حکومت مربوط می‌شود. جنبة اجتماعی عدالت آن قدر مهم است که پیامبر بزرگوار اسلام دربارة آن فرمود: پست‌ترین و بی مقدارترین مردم نزد خداوند کسی است که مسئولیت امور مسلمین را بر عهده گیرد و در میان آنان به عدل و داد رفتار ننماید. 3. عدل در منطق قرآن کریم جایگاهی بس والا دارد. از میان آیات بی شماری که دربارة عدل سخن گفته‌اند به یک نمونه اشاره می‌شود: "ای کسانی که ایمان آورده‌اید; همواره برای خدا قیام کنید و از روی عدالت‌، گواهی دهید. دشمنی با جمعیتی‌، شما را به گناه و ترک عدالت نکشاند. عدالت بورزید که به پرهیزگاری نزدیک‌تر است‌."(مائده‌، آیة 8) تصریح به عدالت‌ورزی‌، حتّی با دشمن و نیز برشمردن آن به عنوان نزدیک‌ترین راه به تقوا، حاکی از اهمیت این عنصر در نگاه قرآن کریم است‌. نیز نشان می‌دهد یکی از مهم‌ترین راه‌های انحراف از خط عدالت‌، کنارگذاشتن و دوری جستن از خطّ تقوای الهی است‌. در جای دیگری از قرآن نیز به راه دیگر انحراف از حق و عدالت اشاره شده است‌: "ای کسانی که ایمان آورده‌اید، به طور کامل قیام به عدالت کنید. برای خدا شهادت دهید; گرچه (این گواهی‌) به زیان خود شما، یا پدر و مادر و نزدیکان شما بوده باشد. چرا که اگر آنان غنی یا فقیر باشند، خداوند سزاوارتر است که از آنان حمایت کند. بنابراین‌، از هوی‌َ و هوس پیروی نکنید که از حق منحرف خواهید شد."(نسأ، آیة 135) گرچه آیات شریفة یاد شده در خصوص شهادت‌، از انحراف از عدل نهی کرده‌اند; امّا به عنوان یک راه کار کلی در آیه اول عدل را وسیله حصول تقوی‌َ و در آیه دوّم پیروی از هوای نفس و ترک تقوی‌َ را وسیله ناخوشایندی در ترک عدالت‌، بر شمرده‌اند(المیزان‌، علامه طباطبایی‌;، ج 5، ص 236، چاپ جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‌.) از این رو روشن می‌شود که مهم‌ترین و دست کم یک راه مهم انحراف از عدل ترک تقوی‌َ و به عبارت دیگر پیروی از هواهای نفسانی است‌. 4. با توضیحات یاد شده درباره عدالت‌، عوامل انحراف از عدالت نیز به خودی خود روشن می‌شود; چه آن که در حوزه عدالت فردی کنترل نکردن خواهش‌های منفی نفس‌، انجام گناه و از دست دادن ملکه و روحیه تقوی‌َ است‌. زمینه‌ها و دلایل دُچار شدن به چنین وضعیتی‌، محور قرار دادن خواستنی‌های پست و به فراموشی سپردن خواستنی‌های متعالی روح و کرامت انسانی است‌. نیز در قلمرو عدالت اجتماعی‌، پشت پا زدن به معیارها، ضابطه‌گرایی‌، شایسته سالاری و... و محور قرار دادن روابط، چاپلوسی‌ها، باندسالاری و... به جای آن گوهرهای گران‌مایه است‌.                                   منبع

/ 0 نظر / 11 بازدید